De bevalling. Misschien kijk je er ontzettend naar uit, misschien vind je het vooral spannend en misschien heb je eigenlijk nog geen idee wat je ervan moet verwachten. Hoe dan ook: ergens tijdens je zwangerschap komt het moment waarop je steeds meer gaat nadenken over de geboorte van je baby. Waar wil je bevallen? Wie wil je bij je hebben? Hoe wil je omgaan met de pijn? Wil je graag kunnen bewegen tijdens de weeën? En wat vind je belangrijk als de bevalling anders verloopt dan je vooraf had gedacht?

Een geboorteplan, ook wel een bevalplan genoemd, kan helpen om hierover na te denken en je wensen op papier te zetten. Maar is zo’n plan eigenlijk wel nodig? En kan het ook nadelen hebben?

Wat is een geboorteplan?

Een geboorteplan is een kort document waarin je beschrijft wat jij belangrijk vindt tijdens je bevalling. Het gaat niet alleen om praktische zaken, maar ook om jouw gevoelens, verwachtingen, eventuele angsten en de manier waarop je graag begeleid wilt worden. Het geboorteplan is vooral bedoeld als communicatiemiddel tussen jou, je partner en de zorgverleners die bij de bevalling betrokken zijn. Tijdens een bevalling kan het lastig zijn om uitgebreid uit te leggen wat je prettig vindt. Door je wensen vooraf op papier te zetten, weten je verloskundige, gynaecoloog of andere zorgverleners beter wat voor jou belangrijk is. Een geboorteplan is echter géén draaiboek. Je kunt niet voorspellen hoe een bevalling zal verlopen en het plan geeft geen garantie dat alles precies volgens jouw wensen gaat. En dat is misschien wel het belangrijkste om vooraf te weten.

Waarom zou je een geboorteplan maken?

Een van de grootste voordelen is dat je tijdens je zwangerschap rustig kunt nadenken over keuzes die je tijdens de bevalling misschien moet maken. Tijdens een weeënstorm zit je waarschijnlijk niet te wachten op een uitgebreide uitleg over alle mogelijke opties. Door vooraf na te denken over wat voor jou belangrijk is, heb je bepaalde keuzes al eens besproken en overwogen.

Daarnaast kan het maken van een geboorteplan ervoor zorgen dat je jezelf beter voorbereidt op de bevalling. Je gaat je bijvoorbeeld verdiepen in verschillende houdingen, pijnbestrijding, de plaats waar je wilt bevallen en wat er kan gebeuren wanneer de bevalling anders loopt. Het kan daardoor ook helpen om bepaalde onzekerheden of angsten bespreekbaar te maken. Een ander voordeel is dat je partner beter weet wat jij belangrijk vindt. Je partner kan tijdens de bevalling soms een belangrijke rol spelen bij het communiceren van jouw wensen, zeker op momenten waarop jij daar zelf minder behoefte aan hebt. Ook je verloskundige kan het geboorteplan gebruiken om met jou in gesprek te gaan over jouw verwachtingen en mogelijkheden.

Een geboorteplan kan je een gevoel van regie geven

Een bevalling is een gebeurtenis waarbij je niet alles zelf kunt controleren. Juist daarom kan het prettig zijn om stil te staan bij de dingen waar je wél invloed op hebt. Wat heb jij nodig om je veilig en ontspannen te voelen? Misschien wil je graag een rustige kamer. Misschien vind je het fijn als je partner je voortdurend aanmoedigt. Misschien wil je juist zo min mogelijk mensen om je heen. Door dit vooraf te bedenken, leer je jezelf en je eigen wensen beter kennen. Een geboorteplan kan daarmee bijdragen aan een gevoel van eigen regie. Je bepaalt niet hoe de bevalling precies zal verlopen, maar je kunt wel aangeven wat voor jou belangrijk is en welke keuzes je graag zou willen maken.

Zijn er ook nadelen?

Een geboorteplan heeft op zichzelf eigenlijk weinig nadelen. Het grootste risico ontstaat wanneer je het plan gaat zien als een vaststaand draaiboek. Misschien schrijf je op dat je graag thuis wilt bevallen, zonder pijnmedicatie en volledig op eigen kracht. Maar vervolgens blijkt tijdens de bevalling dat je medische situatie verandert of dat jij zelf toch andere keuzes wilt maken. Dan kan het gebeuren dat je teleurgesteld raakt omdat je bevalling niet is gegaan zoals je had gehoopt. Daarom is het belangrijk om flexibel te blijven. Een geboorteplan is geen contract. Je mag tijdens de bevalling altijd van gedachten veranderen. Wat je vooraf graag wilde, kan op het moment zelf ineens helemaal niet meer belangrijk zijn. En andersom kan iets waarvan je vooraf dacht dat je het niet wilde, juist enorm prettig blijken. De Verloskundige benadrukt daarom dat een geboorteplan geen eisenlijst is en dat je tijdens de bevalling altijd opnieuw keuzes kunt maken.

Denk daarom ook na over een plan B

Een van de beste tips bij het maken van een geboorteplan is om niet alleen na te denken over je ideale scenario. Denk ook eens na over de vraag:

“Wat als het anders loopt?”

Wil je bijvoorbeeld graag thuis bevallen, maar wat zou je wensen zijn als je toch naar het ziekenhuis moet? Of stel dat je graag zonder medicatie wilt bevallen, maar op een bepaald moment toch behoefte krijgt aan pijnstilling. Hoe zou je daar dan mee om willen gaan? Ook wanneer er onverwacht een medische ingreep nodig is, kan het prettig zijn om vooraf bepaalde wensen te hebben besproken. Een plan B betekent niet dat je ervan uitgaat dat er iets misgaat. Het betekent vooral dat je jezelf niet volledig laat overvallen wanneer de werkelijkheid anders wordt dan je had gehoopt.

Wat zet je in een geboorteplan?

Je geboorteplan hoeft helemaal niet lang te zijn. Een kort en overzichtelijk document is vaak juist prettig. Zorgverleners moeten de belangrijkste punten snel kunnen zien.

Je kunt bijvoorbeeld de volgende onderwerpen opnemen.

1. Wie wil je bij de bevalling?

Denk na over wie jij graag bij je hebt. Je partner natuurlijk, maar misschien wil je ook je moeder, zus, vriendin of doula erbij. Geef eventueel aan wie er wanneer welkom is.

2. Waar wil je bevallen?

Beschrijf waar je voorkeur naar uitgaat.

Bijvoorbeeld:

• thuis;
• ziekenhuis;
• geboortecentrum.

Je kunt ook aangeven waarom een bepaalde plek je voorkeur heeft.

3. Welke sfeer vind je prettig?

Misschien wil je graag gedimd licht, rustige muziek of zo min mogelijk mensen in de kamer. Of misschien vind je het juist prettig als je partner of verloskundige veel tegen je praat en je aanmoedigt. Ook kleine dingen kunnen tijdens een bevalling belangrijk voor je zijn.

4. Hoe wil je bewegen?

Je kunt nadenken over houdingen die je prettig lijken tijdens de weeën en het persen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• lopen;
• staan;
• op handen en knieën;
• op je zij;
• op een baarkruk;
• onder de douche;
• in bad.

Je hoeft natuurlijk niet vooraf één houding vast te leggen. Het gaat vooral om het aangeven van je voorkeuren.

5. Hoe denk je over pijnbestrijding?

Dit is een belangrijk onderdeel om over na te denken. Misschien wil je de bevalling graag zonder medicatie proberen. Misschien weet je vooraf al dat je graag gebruik wilt kunnen maken van pijnstilling.Je kunt ook opschrijven dat je eerst verschillende natuurlijke manieren wilt proberen en later wilt bekijken wat je nodig hebt. Het kan bovendien handig zijn om je tijdens de zwangerschap te verdiepen in de verschillende mogelijkheden. Je verloskundige kan uitleg geven over de opties en de voor- en nadelen daarvan.

6. Wat vind je belangrijk bij medische handelingen?

Misschien heb je bepaalde wensen rondom onderzoeken of ingrepen. Denk bijvoorbeeld aan het inwendig onderzoek, het monitoren van de hartslag van je baby, een infuus, een knip of een eventuele kunstverlossing. Je hoeft niet alle medische situaties uitgebreid te beschrijven. Het kan wel prettig zijn om aan te geven dat je graag uitleg wilt voordat een ingreep wordt uitgevoerd, wanneer de situatie dat toelaat.

7. Wat als een keizersnede nodig is?

Ook hier kun je alvast over nadenken. Wie wil je bij je hebben? Wil je je baby zo snel mogelijk bij je krijgen? Heb je bepaalde wensen rondom het eerste contact met je baby? Natuurlijk zijn de mogelijkheden afhankelijk van de medische situatie, maar het is goed om vooraf te weten wat voor jou belangrijk is.

8. Wat zijn je wensen direct na de geboorte?

Dit is misschien wel een van de mooiste onderdelen.

Denk bijvoorbeeld aan:

Wil je je baby direct op je borst?

Wie knipt de navelstreng door?

Wil je graag huid-op-huidcontact?

Wie wil je de baby als eerste vasthouden?

Hoe denk je over de eerste verzorging?

Ook je wensen rondom voeding kun je hierin opnemen, bijvoorbeeld of je borstvoeding of flesvoeding wilt geven.

Gratis geboorteplan checklist!

Schrijf vooral op wat je wél wilt

Een handige tip is om in je geboorteplan niet alleen te schrijven wat je absoluut niet wilt. Probeer vooral duidelijk te maken wat jou wél helpt. In plaats van: “Ik wil niet op mijn rug bevallen.” kun je bijvoorbeeld schrijven: “Ik wil graag verschillende houdingen kunnen proberen en zou graag op mijn zij, staand of op een baarkruk willen kunnen bevallen.” Zo weet de zorgverlener beter wat je voorkeur is en waar je behoefte aan hebt.

Bespreek je geboorteplan met je verloskundige

Een geboorteplan maak je niet alleen voor jezelf. Bespreek het daarom met je verloskundige of gynaecoloog. Zo kunnen jullie samen kijken welke wensen realistisch zijn binnen jouw situatie en welke mogelijkheden er zijn. Ook je partner kan het geboorteplan lezen en samen met jou bespreken. Misschien ontdek je tijdens zo’n gesprek wel dat jullie over sommige dingen heel anders denken. Dat is juist waardevol om vóór de bevalling te weten. Het geboorteplan wordt meestal rond 35 weken zwangerschap uitgebreider besproken, maar je kunt natuurlijk al veel eerder beginnen met nadenken en schrijven.

Houd het kort en overzichtelijk

Een geboorteplan hoeft geen boekwerk te worden. Een A4’tje met de belangrijkste punten kan al voldoende zijn. Zorgverleners hebben tijdens een bevalling soms weinig tijd om een uitgebreid document door te nemen. Een korte samenvatting met jouw belangrijkste wensen kan daarom ontzettend handig zijn. Je kunt bijvoorbeeld beginnen met een korte introductie: “Ik vind een rustige en persoonlijke benadering prettig. Ik wil graag zoveel mogelijk zelf keuzes maken en vind het fijn als handelingen vooraf aan mij worden uitgelegd.” Daarna kun je de belangrijkste wensen puntsgewijs opschrijven.

En als je bevalling totaal anders loopt?

Dat kan. En dat betekent niet dat je geboorteplan mislukt is. Een bevalling laat zich nu eenmaal niet volledig plannen. Misschien had je een thuisbevalling voor ogen en eindig je in het ziekenhuis. Misschien wilde je geen pijnstilling en vraag je er uiteindelijk toch om. Misschien wilde je alles zelf doen, maar is medische hulp noodzakelijk. Dat betekent niet dat je het verkeerd hebt gedaan. Een geboorteplan is vooral bedoeld om vooraf na te denken over wat voor jou belangrijk is, zodat je beter voorbereid bent op verschillende mogelijkheden. En misschien is dat uiteindelijk wel het grootste voordeel van een geboorteplan. Niet dat je bevalling precies verloopt zoals op papier, maar dat je met meer kennis, vertrouwen en een duidelijker beeld van je wensen aan de bevalling begint.

Een geboorteplan is geen voorspelling, maar een voorbereiding

Een geboorteplan geeft je geen controle over alles wat er tijdens een bevalling gebeurt. Wat het je wél kan geven, is een moment om stil te staan bij jouw wensen, verwachtingen, vragen en misschien ook je angsten. Zie het daarom niet als een lijst met regels, maar als een persoonlijke handleiding voor wat jij belangrijk vindt. En misschien verandert die handleiding onderweg nog wel. Dat is helemaal prima. Want uiteindelijk is het belangrijkste niet dat iedere regel van je geboorteplan wordt uitgevoerd. Het belangrijkste is dat jij je tijdens je bevalling gezien, gehoord, geïnformeerd en gesteund voelt.

Een plan maken voor de geboorte betekent dus niet dat je de bevalling probeert te controleren. Het betekent dat je jezelf de kans geeft om goed voorbereid, geïnformeerd en met vertrouwen aan dit bijzondere moment te beginnen. 🤍

Let op: iedere zwangerschap en bevalling is anders. Bespreek persoonlijke medische vragen, wensen en eventuele risico’s altijd met je verloskundige, gynaecoloog of andere behandelend zorgverlener.